Splenomegalia
Çfarë është splenomegalia?

Splenomegali quhet zmadhimi i shpretkës. Shpretka është një organ i pasur me gjak që ndodhet lart majtas në bark, poshtë brinjëve dhe pranë stomakut. Ajo pastron gjakun nga qelizat e vjetra ose të dëmtuara dhe merr pjesë në mbrojtjen e trupit ndaj infeksioneve. Në gjendje normale, zakonisht nuk ndihet me prekje, sepse ndodhet nën brinjë.

Shpretka mund të zmadhohet sepse mbushet me më shumë gjak, punon më fort ose grumbullon qeliza apo substanca të tjera. Shkalla e zmadhimit ndryshon nga rasti në rast. Ndonjëherë shpretka është vetëm pak më e madhe dhe zbulohet rastësisht; në raste të tjera zmadhohet dukshëm dhe mund të ndihet me prekje.

Çfarë është hipersplenizmi?

Në disa persona, një shpretkë e zmadhuar mund të mbajë dhe të shkatërrojë më shumë qeliza gjaku se normalisht. Kjo gjendje quhet hipersplenizëm dhe mund të shkaktojë ulje të eritrociteve, leukociteve dhe/ose trombociteve në analizat e gjakut.

Cilat janë simptomat e splenomegalisë?

Shpesh splenomegalia nuk jep asnjë simptomë. Kur shfaqen shenja, ato mund të lidhen me madhësinë e shpretkës, shtypjen e organeve përreth ose sëmundjen që ka shkaktuar zmadhimin. Shenjat më tipike janë:

Ndjenjë ngopjeje të shpejtë, edhe pas një vakti të vogël.
Fryrje ose siklet në pjesën e sipërme majtas të barkut.
Dhimbje që mund të përhapet drejt shpatullës së majtë.
Lodhje ose infeksione që përsëriten.

Cilat janë shkaqet e splenomegalisë?

Shkaqet janë të shumta. Mjeku i vlerëson ato sipas simptomave, ekzaminimit dhe rezultateve të analizave. Mekanizmat hematologjikë më të shpeshtë janë:

Hemoliza (shkatërrimi i shpejtë i eritrociteve). Kur rruazat e kuqe të gjakut shkatërrohen më shpejt se normalisht, shpretka punon më shumë për largimin e tyre dhe mund të zmadhohet.
Hematopoieza ekstramedulare (prodhimi i qelizave të gjakut jashtë palcës kockore). Kur prodhimi i qelizave në palcën kockore është i pamjaftueshëm ose i çrregulluar, shpretka mund të marrë pjesë në këtë proces dhe të zmadhohet.
Infiltrimi nga qeliza anormale. Në disa leuçemi, limfoma dhe neoplazi mieloproliferative, qelizat e sëmura grumbullohen në shpretkë dhe shkaktojnë zmadhimin e saj.

Shkaqe të tjera janë:

Hipertensioni portal, zakonisht si pasojë e sëmundjeve kronike të mëlçisë, si cirroza.
Infeksionet, përfshirë mononukleozën infektive dhe infeksione të tjera bakteriale, virale ose parazitare.
Sëmundjet autoimune ose inflamatore, si lupusi eritematoz sistemik ose sindroma Felty.
Sëmundjet e trashëguara të depozitimit, si sëmundja Gaucher dhe, më rrallë, sëmundja Niemann–Pick.

Kur duhet të konsultoheni me mjekun?

Kërkoni vlerësim mjekësor nëse keni shqetësime të vazhdueshme në pjesën e sipërme majtas të barkut, ngopje të shpejtë, lodhje ose infeksione të përsëritura.

⚠️ Kërkoni vlerësim urgjent nëse:

Shfaqet dhimbje e fortë dhe e papritur në pjesën e sipërme majtas të barkut ose në shpatullën e majtë (sidomos pas një goditjeje ose rrëzimi);
Marrje mendsh, dobësi e theksuar apo gjëndje të fikëti.

Si diagnostikohet splenomegalia?

Hapi i parë është vizita te mjeku, i cili dëgjon simptomat dhe ekzaminon barkun për të vlerësuar madhësinë dhe ndjeshmërinë e shpretkës. Më pas, sipas nevojës, mund të kërkohen:

Analiza gjaku, për të vlerësuar qelizat e gjakut dhe për të kërkuar shenja të një infeksioni ose të një shkaku tjetër.
Ekografia abdominale, një metodë pa rrezatim për të matur shpretkën.
Ekzaminime të tjera imazherike, në raste të veçanta, për të vlerësuar më nga afër shpretkën dhe organet përreth.

Qëllimi i vlerësimit nuk është vetëm të matet shpretka, por të gjendet shkaku që qëndron pas zmadhimit.

Si trajtohet splenomegalia?

Trajtimi varet nga shkaku që ka çuar në zmadhimin e shpretkës. Në shumë raste, trajtimi i sëmundjes bazë çon në zvogëlimin e madhësisë së shpretkës dhe në përmirësimin e simptomave. Në disa sëmundje kronike, shpretka mund të mbetet e zmadhuar edhe kur sëmundja është nën kontroll.

Heqja kirurgjikale e shpretkës (splenektomia) rekomandohet vetëm në raste të përzgjedhura, kur përfitimet tejkalojnë rreziqet, për shembull në disa sëmundje hematologjike ose në hipersplenizëm të rëndë.

A mund të parandalohet splenomegalia?

Splenomegalia shpesh nuk mund të parandalohet drejtpërdrejt, sepse është pasojë e një gjendjeje tjetër. Megjithatë, mund të ulet rreziku i komplikacioneve:

Ndiqni trajtimin dhe kontrollet e rekomanduara për sëmundjen bazë.
Shmangni sportet me kontakt, ngritjen e peshave dhe aktivitetet me rrezik goditjeje në bark derisa mjeku t’i konsiderojë të sigurta.
Përdorni gjithmonë rripin e sigurimit në automjet.
Kërkoni vlerësim urgjent pas një goditjeje ose rrëzimi nëse shfaqet dhimbje në pjesën e sipërme majtas të barkut.

Pse ka rëndësi vlerësimi në kohë?

Një shpretkë e zmadhuar nuk do të thotë domosdoshmërisht se bëhet fjalë për një sëmundje serioze. Shkaku mund të jetë kalimtar, si një infeksion viral, por mund të lidhet edhe me gjendje që kërkojnë vlerësim dhe trajtim specifik. Vlerësimi në kohë ndihmon të identifikohet dhe të trajtohet shkaku.

📅 Rezervoni një konsultë me hematologun

🩺 Informohuni për programet e kontrollit

📌 Rishikuar nga Dr. Irma Lapaj, Hematologe, Klinika Kajo.

Splenomegalia